امروزه الگوی تکامل دایناسورها تنها توسط دیرین شناسان قابل رمزگشایی است. آنها شجره نامه ای برای گونه های مختلف دایناسورها دارند که نمایشگر تکامل دایناسورها در طول تاریخ است. دیرین شناسان از این الگو برای مطالعه تغییراتی که در طول دوره های زمین شناسی بر روی دایناسورها رخ داده استفاده می کنند.

یکی از مهمترین و چشمگیر ترین این تغییرات در اندازه جثه آنها رخ داد. بعد از اجداد ریز نقششان، بعضی از دایناسورها به طول بیش از 35 متر و وزن بیش از 50 تن رسیدند. در حقیقت، بیشتر دایناسورها نسبتاً بزرگ بودند، وزن متوسط یک دایناسور دوره میانی زمین شناسی 100 کیلوگرم بوده که در مقایسه با پستانداران دوره بعد از خود یعنی دوره متاخر، که تنها 2 یا 5 کیلوگرم وزن داشتند، بسیار بزرگ بوده است. ابتدایی ترین دایناسورها، جزو کوچکترین ها بوده اند، با کنار گذاشتن پرندگان، دایناسورها بندرت در اندازه های کوچک یافته می شده اند. در عوض، دایناسورها از قانون Cope تبعیت می کرده اند، یعنی در طول زمان بزرگتر می شده اند.

دایناسورهای اولیه از قبیل شاخدار، اورنیتوپود و دایناسورهای گیاهخوار در مقابل نوادگانشان بسیار کوچک بوده اند. تنها استثنای قابل توجهی که در بین دایناسورهای گوشتخوار رخ داد این بود که با اینکه تروپودها بسیار بزرگ و در حدود 5 تن وزن داشتند، بسیاری دیگر شروع به کوچک شدن کردند، تا حدی که به ارتفاع پرندگان اولیه رسیدند.

با اینکه دایناسورهای ابتدایی گوشتخوار بودند، دو گروه از آنها به شکلی تکامل یافتند که توانستند به گیاهان دسترسی پیدا کنند. اولین دایناسورهای گیاهخوار نژادی متفاوت را به وجود آوردند که کاملاً با زندگی گیاهی تطابق داشت.

برای مثال در اورنیتوپود های اولیه (گیاهخوار) یک دندان وجود داشت که ساییده شده بود ونشاندهنده این بود که از آن و آرواره کوچکش برای خرد کردن و ساییدن غذا استفاده می کرده است. اورنیتوپودهای نسلهای بعد دارای دندان های پیشرفته تری شدند، که بسیار محکم و منظم در کنار هم چیده شده و سطح وسیعی را ایجاد می کردند که برای بریدن و ساییدن غذا به کمکشان می آمد. دایناسورهای شاخدار اولیه نیز مانند اورنیتوپودها دارای سیستم جویدن ساده تری بودند.

راه رفتن بر روی دو پا آنهم بصورت دایمی وضعیت حرکت غیرعادی برای مهره داران به شمار می رود که در میمون ها، بعضی جوندگان و کانگوروها مشاهده می شود. بنابراین تحول غیرعادی در دایناسورها رخ داد و حالت اندام گونه های زیادی تبدیل به چهارپا شد. اکثر دایناسورهای چهارپا نیز گیاهخوار بودند. تعداد زیادی از تروپودها دارای اندام بلند و کشیده شدند که آنها را به جانورانی دونده تبدیل کرد.

می توان گفت تروپودها شناخته شده ترین گروه از دایناسورها هستند، بخاطر اینکه آنها در دسته بندی پرندگان اولیه نیز قرار می گیرند و پرندگان به نوعی تنها دایناسورهای زنده کره زمین هستند. تحول دایناسورهای خاکی، خزنده و غیر پرنده به دایناسورهای پرنده با پوشش پر، دهه های زیادی ذهن دیرین شناسان را به خود مشغول کرده است.

کشف دایناسورهای جدید پوشیده از پر، به فهم مراحل تکامل آنها کمک بسیاری کرده است، اما هنوز موارد زیادی برای دانستن وجود دارد. امروزه مشخص است که بوجود آمدن پر بر پدیده پرواز مقدم است و در ابتدا برای هدفهای دیگری تطبیق داده شده است. با اینکه تکامل اعضای پرنده در میان دایناسورهای گیاهخوار دیده می شود، جزئیات این انتقال و تحول هنوز نامشخص است.

paleobiology.si.edu