یک پاساژ در پاریس مربوط به اوایل قرن بیستم
پاساژ Passage در زبان انگلیسی و فرانسه به معنای گذرگاه، راهرو و دالان است و علاوه بر معانی و ترکیبهای متعدد دیگری که در این زبانها دارد، به کوچه های پر مغازه یا به
عبارتی بازارچه هایی که نمونه آنها در ایران فراوان هستند نیز گفته میشود. پاساژهای خرید، قدمتی چند صد ساله دارند و در واقع کوچه هایی بوده اند که در دو طرف آن مغازه ها و
دکانهای کوچک محلی به عرضه اجناس خود میپرداخته اند. این کوچه ها که در مسیر رفت و آمد روزانه افراد محل بودند، مکان مناسبی برای تجارت به شمار می آمدند و از آنجایی که
این مغازه ها متعلق به فروشندگان، و خریداران هم آشنا و محلی بودند، خرید از آنها معمولا مقرون به صرفه بود. در حال حاضر، به دلیل رقابت و همچنین به خاطر نوع خدمات عرضه
شده در پاساژها که طبعا کم زرق و برق تر و بی تکلف تر از فروشگاههای بزرگ است، قیمت کالاهای عرضه شده در پاساژها ارزان تر از مغازه های تکی بزرگ و فروشگاههای
لوکس و چندین طبقه است.
رقابت موجب شکلگیری پاسازها شد
کم کم در اثر رقابتهای شغلی، مغازه داران به فکر انجام تغییراتی برای جلب مشتری بیشتر شدند. یکی از این اقدامات سرپوشیده کردن کوچه بود، که این سرپوشیده بودن پاساژ مزیت
بزرگی محسوب میشد و موجب میشد تا در هر شرایط جوی، مردم از خرید منصرف نشوند. سقف این پاساژها عموما بلند و دارای طاق ضربی بود ( مانند بازارهای ایران) که با شیشه
پوشیده میشد و در طول روز از نور مناسبی برخوردار بود.البته بعدها چراغهای پرنور در راهروهای پاساژ نصب شد که ساعات باز بودن مغازه ها را هم افزایش داد.
اقدام بعدی هم سطح کردن مغازه ها بود، به طوری که همه مغازه ها در یک ردیف و تا حد امکان در یک ارتفاع باشند و رهگذران بتوانند به تمام آنها نظری بیاندازند.
پاساژها در اروپا
در پاریس، که پر از کوچه پس کوچه های باریک بود، پاساژها هم در همین کوچه های تنگ و بدون سقف به وجود آمدند و عموما به عرضه یک نوع کالا میپرداختند، مثلا کالای عمده
در یک پاساژ ممکن بود کفش باشد و تک و توک مغازه های دیگر هم در بین آنها دیده شود. بعضی از این پاساژها در بخشهایی سرپوشیده و جاهایی (مانند تقاطع خیابانها) بدون سقف
بود.
یک پاساژ در مالزی
پاساژهایی برای نمایش و فروش تابلوهای نقاشی و لوازم آن هم در پاریس وجود داشتند که هنوز از جمله مکانهای دیدنی پاریس به شمار می آیند. پاساژ معروف کامدن Camden در لندن
از جمله مکانهای معتبر برای پیدا کردن عتیقه، لوازم منزل قدیمی و محل دیدار کلکسیونرها و کهنه فروشان است و یکی از جلوه های توریستی لندن به شمار می آید. پاساژ معروف سنت
هیوبرت St. Hubertدر بروکسل نیز از جمله مکانهای دیدنی و قدیمی متعلق به قرن 18 است.
پاساژهای تهران
در تهران بیش از هرنوع مکان تجاری، پاساژ وجود دارد. دلایل آن هم یکی آشنا بودن ایرانیان با شکل ظاهری پاساز به خاطر شباهت آن با بازار است و دیگر اینکه به وجود آوردن یک
پاساژ در طبقه هم کف ساختمانهای بزرگ و تولیدیها (مانند ساختمان آلومینیوم یا بازارچه اهدا در میدان ولی عصر) کاری ساده و مقرون به صرفه بوده و امنیت مکان چه در طول روز و
چه در ساعات تعطیلی بسیار بیشتر است.
مهمتر از همه اینکه خریداران با ورود به پاساژ با تعدادی مغازه مختلف که شکل و قیافه ساده تری نسبت به بوتیکها دارند مواجه شده، با گشت زدن در آن اجناس مورد نظر خود را پیدا
میکند، حق انتخاب بیشتری دارند و در عین حال خرید ارزانتری انجام میدهد.
پاساژهای ایرانی تفاوت عمده ای با انواع اروپایی آن دارند و آن چند طبقه بودن آنها است. نمونه این پاساژهای چند طبقه را میتوان در خیابان جمهوری، میدان تجریش و هر کجای دیگر
تهران یافت. اختصاص یافتن یک پاساز به عرضه یک نوع کالا هم مدتها است در ایران رواج یافته و بازدهی بسیار خوبی نیز داشته است. ازجمله این پاساژها میتوان به بازار رضا در
چهار راه ولی عصر (عرضه کننده لوازم کامپیوتری)، بازار کویتیها (پوشاک اسپرت) و پاساژ دیدنیها (لوازم صوت و تصویر) در خیابان جمهوری اشاره کرد.